De familienaam Rottiné

Wie met de familienaam Rottiné door het leven gaat, draagt iets bijzonders met zich mee.

Vaak wordt deze mensen de vraag gesteld: “Waar komt jullie familienaam vandaan? Zeker een Franse naam? Stamt jullie naam uit de tijd van de Franse bezetting of zijn jullie afstammelingen van gevluchte Hugenoten?”

Inderdaad, onze familienaam is niet alledaags……

Deze staat immers buiten de traditie van de normale Nederlandse familienamen en zeker die van de Friese familienamen.

Toch weten we zeker dat de familienaam Rottiné gevoerd wordt door familiegenoten die hun genealogische roots in Friesland hebben.

We kunnen die geografische afkomst nog nader speciferen en terugbrengen tot de Friese kustplaats De Lemmer.

Daar werd onze familienaam voor het eerst gebruikt en gedragen door Marten Johannes, de zoon van een onbekend gebleven vader en Antje Martens (later vanwege de keuze van haar vader de familienaam “Bijlsma” voerend) 

Waarom gaat juist deze zoon de familienaam “Rottiné” voeren en niet die van “Bijlsma”?

Marten Johannes Rottiné

Marten Johannes wordt geboren op dinsdag 10 december 1811 te De Lemmer. Van de geboorte is aangifte gedaan op dinsdag 31 december 1811 (bron: Geboorteakte BS Lemsterland 1811 nr. 21).

Bij die aangifte is als getuige aanwezig: Johannes Tammes.

Marten Johannes wordt vervolgens gedoopt op zondag 5 januari 1812 in De Lemmer (bron: Uittreksel uit het geboorteregister van de NH-Kerk te De Lemmer (als huwelijkse bijlage in 1837)

Bekend is dat de Burgerlijke Stand omstreeks 1811 op bevel van keizer Napoleon Bonaparte is ingesteld. Ons land maakte op dat moment deel uit van het Franse keizerrijk.

Het is een gelukkig toeval dat de geboorteakte van Marten Johannes uit 1811 nog kan worden teruggevonden. Alhoewel deze akte belangrijke vragen oproept, hebben wij daarmee toch een document in handen, waarmee we enigszins houvast hebben.

De inhoud van de akte:

//Op de 31^e december 1811 verschenen voor Baljuw en Gemeentebestuur van het District Lemsterland vertegenwoordigd door de ambtenaar van de Burgerlijke Staat in de Gemeente Lemsterland, Canton Lemmer, Departemment Friesland

Marten Martens, oud negenenveertig jaar, scheepstimmerknecht, wonende in de Lemmer, die aan ons heeft vertoond een kind van het mannelijk geslacht, geboren de tiende december 1811 van Jehan(nes) Rotenet en Antje Martens, aan welke de voornaam is gegeven van Marten

Nadat de beschreven verklaringen zijn gepresenteerd in tegenwoordigheid van Johannes Tammes, oud vijfenveertig jaar, kofschipper, en Marten Martens, oud negenenveertig jaar, scheepstimmerknecht, die het kind heeft gepresenteerd, hebben eerdergenoemde getuigen deze akte van geboorte na voorlezing met ons getekend.//

Was getekend: Marten martens, Johannes Tammes, Johannes Hanzeus loco-Baljuw ter ordannantie van dezelve en………..?

Ook het uittreksel uit het geboorteregister de NH-kerk te De Lemmer vermeldt als geboortedatum 10-12-1811, de doopdatum is 05-01-1812, met als toevoeging: “Onechte zoon van Antje Martens”.

In het reglement, vermeld in één der kerkboeken, staat geschreven dat, indien er een onecht kind geboren is, dat als zodanig in het doopboek dient te worden vermeld. Als later de afkomst van het kind alsnog kan worden vastgesteld, bestaat er evenwel de mogelijkheid dat er in het doopboek dan nog een clausule wordt opgenomen, waarin het kind als zodanig wordt erkend en de "onechtheid" ervan wordt  “uitgewist”.

Een dergelijke aanvullende notitie hebben we voor Marten Johannes niet kunnen vinden. De familienaam "Rottiné" komt niet in het doopboek voor. Toch mogen we aannemen dat deze Marten Johannes dezelfde persoon is als de Marten Johannes, zoals die in de akten der Burgerlijke Stand worden vermeld.

Hiervoor menen wij de volgende bewijsgronden te mogen aanvoeren:

a. in beide bronnen is de moeder een zekere Antje Martens.

b. In beide gevallen is er sprake van een "onechte zoon". In de geboorteakte van de Burgerlijke Stand wordt alleen de moeder officieel genoemd. Over de naam van de vader zullen we hierna nog het een en ander opmerken.

c. In beide documenten is de geboortedatum gelijk, n.l. 10-12-1811.

d. In beide gevallen stemt de doopdatum 5-12-1812  (NH-kerk te De Lemmer) overeen.

(Deze doopdatum kunnen we ook vinden in de stukken die als bijlage opgenomen zijn bij de huwelijksakte van Marten Johannes Rottiné en Antje Scheltes Bijlsma.)

De beschreven geboorteakte laat voor ons als afstammelingen een belangrijk detail zien, dat wij helaas met de grootste inspanning slechts met behoud van vraagtekens  kunnen ontcijferen: de naam van de vader!

Waarom vinden we hier een naam van een vader, terwijl onze Marten Johannes een “onecht kind” is?

Volgens deskundigen in de genealogie is het aanvankelijk voorschrift geweest om  een onderzoek naar de identiteit van de vader te verrichten, alvorens er een geboorteakte van een “onecht kind” wordt opgemaakt. Juist omstreeks het jaar 1811 is dit voorschrift evenwel vervallen. Wij kunnen in bewuste geboorteakte dus toch nog een naam ontwaren, het is vrij zeker dat dit de naam van de vader is geweest.

Deze naam is helaas zo vaag geschreven dat  wij geen zekerheid kunnen krijgen over de schrijfwijze. Wij menen er echter wel vrij zeker van te zijn dat het om de “oervorm” van onze familienaam gaat.

Er staat “Jehan Rotenet” of iets dergelijks…..

Deze naam is echter ook nog eens met fraaie “boogjes” doorgehaald, zodat voor Marten Johannes in zijn geboorteakte maar één ouderlijke naam overblijft: die van zijn moeder.

Nu we het toch over doorhalen hebben, er is met betrekking tot het bestaan van Marten Johannes nog meer met “boogjes” doorgehaald.

Op 24-12-1811 laat grootvader Marten Martens een akte opmaken, waarin hij voor zijn hele familie de familienaam Bijlsma aanneemt:

//Voor Baljuw benevens Gemeente-Bestuur van het District Lemsterland (waarnemende de functie van Maire der Gemeente van De Lemmer (Canton Lemmer, Arondissement Sneek, Departement Vriesland) gecompareerd zijnde

Marten Martens

Wonende te Lemmer, heeft derhalve verklaart, dat hij aanneemt de naam van Bijlsma

Voor familienaam en dat hij heeft het navolgende getal zonen en dochteren en kleinzoon te weten:

Schelte oud 24 jaar

Antje oud 23 jaar

Marten oud 20 jaar

Harmen oud 18 jaar

Dirk oud 14 jaar

Sye oud 9 jaar

Grietie oud 6 jaar

Wij zien in deze akte echter dat “en kleinzoon” keurig weer met potlood en in “boogjes” is “doorgekrast”.

Waarschijnlijk is dit “doorhalen” voor de familie Rottiné van cruciaal belang! Het is duidelijk dat de familienaam “Bijlsma” voor alle familieleden is vastgelegd, behalve voor de kleinzoon en het kan niet anders of dat is Marten Johannes.

Wat er destijds precies is gebeurd weten wij niet. Wij kunnen slechts een hypothese opstellen.

Wat in de eerste plaats opvalt is de ruime tijdsperiode tussen geboorte (10-12-1811) en het opmaken van de geboorteakte (31-12-1811).

Het is de tijd van begin en opzet van de Burgerlijke Stand en zal een gewenningsperiode nodig zijn geweest voor de bevolking om te voldoen aan de verplichtingen binnen een wettelijke periode.

Bovendien is er veel extra werk omdat er veel familienamen moeten worden vastgelegd.

Zo neemt Marten Martens op 24-12-1811 voor zijn familieleden de naam Bijlsma aan, een passende naam voor een familie van scheepstimmerlieden. Dit feit dus vindt plaats tussen de geboorte en het opmaken van de geboorteakte van Marten Johannes.

De geboorte van een “onecht kind” zal destijds maatschappelijk minder gemakkelijk zijn geweest dan heden ten dage.

De volgende veronderstellingen zijn mogelijk:

1. De grootvader, Marten Martens (Bijlsma), heeft bij de geboorteaangifte de uit routine gestelde vraag: “Wie is de vader van het kind?” op normale wijze beantwoord. De ambtenaar noteert vervolgens de genoemde naam, geheel in de traditie dat men in geval van een “onecht kind” een onderzoek naar de identiteit van de vader moet doen. Pas later beseft het ambtelijk apparaat dat hiermee een fout is gemaakt. Het onderzoek naar de identiteit is niet meer nodig: dus kan de naam van de vader worden verwijderd. Het is mogelijk dat dit de reden is waarom tegelijkertijd de naam van het kind uit de akte van aanname van de familienaam Bijlsma is gehaald, maar dat hoeft natuurlijk niet: per slot van rekening was bepaald dat een ieder een familienaam moest hebben.
2. Het kan ook zijn dat Marten Johannes op een later tijdstip de achternaam Rottiné heeft aangenomen, misschien om de band met zijn biologische vader niet verloren te laten gaan.

In dat geval zou men verwachten dat hiervan een akte werd opgemaakt, het is bekend dat zoiets ook later, na 1811/1812 nog wel is gebeurd.

Als hij die naam bewust heeft aangenomen lijkt het aannemelijk dat de familienaam Rottiné ergens is geregistreerd,

De grote vraag is nu: waar en wanneer?

Dat zou al meteen in het begin kunnen zijn gebeurd. Als de moeder of grootvader hebben willen vasthouden aan de echtheid van afkomst van Marten Johannes dan hebben ze misschien al op dat moment besloten dat hij zijn eigen familienaam diende te dragen. Tijdens het opmaken van de geboorteakte       

Als zoon Marten Johannes in 1837 trouwt met zijn nicht Antje Scheltes Bijlsma draagt hij de familienaam Rottiné!

Hij is daarmee de stamvader van de Rottiné's....

Aangezien er in het tijdperk 1812-1850 geen andere personen van andere stam werden gevonden die de familienaam Rottiné dragen, nemen wij aan dat Marten Johannes Rottiné als "stamvader" van onze familie moet worden gezien.

Onze voorouders kunnen we dus, gelet op voorgaande geboorteakte, voorlopig alleen maar verder zoeken in de richting van zijn moeder Antje Martens (zie de kwartierstaat van Marten Johannes).

In de geboorteakte wordt verder genoemd Marten Martens, die de geboorte van Marten Johannes bij de bevoegde instantie aangeeft.

Alles wijst erop, dat dit de vader van Antje is, immers wat is in zo'n geval waarschijnlijker dan dat de vader van de moeder de geboorte gaat aangeven?

Ook Martens voornaam wijst in deze richting:

Marten Johannes zal wel naar zijn grootvader Marten genoemd zijn, Antje moet een dochter van Marten zijn.

Zo moet Marten Johannes een zoon van een J(e)hannes zijn: de doorgehaalde "Johannes Rotenet" o.i.d. van de akte.

Grootvader Marten Martens wordt in deze akte verder beschreven als "scheepstimmermansknecht" negenenveertig jaren oud zijnde.

Hieruit kunnen we opmaken dat hij omstreeks 1761/62 moet zijn geboren.

Als Marten Johannes overlijdt staat er vermeld dat hij een zoon is van Antje Martens Rottiné! De aangevers en/of ambtenaar zullen hier fout hebben gemaakt in hun opgave. Zij zullen hebben gedacht dat de moeder dezelfde naam zal hebben gedragen als de "onechte zoon". De werkelijkheid was anders......